Khi theo dõi thị trường tài chính, nhiều người thường thắc mắc tại sao tỷ giá giữa các đồng tiền lại liên tục biến động. Sự thay đổi này không phải ngẫu nhiên mà chịu tác động từ hàng loạt yếu tố đan xen nhau, từ những con số khô khan trong báo cáo kinh tế đến những sự kiện chính trị bất ngờ. Hiểu rõ những động lực này sẽ giúp nhà đầu tư đưa ra quyết định sáng suốt hơn trong giao dịch ngoại hối.
Trước hết, lãi suất ngân hàng trung ương giống như "nam châm" hút dòng tiền quốc tế. Khi Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất vào năm 2022, đồng USD đã tăng giá ấn tượng so với các đồng tiền châu Á. Ngược lại, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) duy trì lãi suất thấp khiến đồng euro mất giá gần 15% trong giai đoạn 2014-2015. Các nhà đầu tư luôn săn lùng đồng tiền mang lại lợi nhuận cao hơn từ trái phiếu chính phủ và công cụ tiết kiệm.
Bức tranh kinh tế vĩ mô cũng đóng vai trò then chốt. Chỉ số GDP quý III/2023 của Việt Nam tăng trưởng 5.33% đã giúp củng cố niềm tin vào VND. Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp tại Anh tăng đột biến sau Brexit khiến đồng bảng Anh lao dốc. Những con số về xuất nhập khẩu, lạm phát hay chi tiêu người dân đều được thị trường phân tích kỹ lưỡng hàng tuần.
Không thể bỏ qua yếu tố chính trị - "kẻ phá đám" khó lường nhất. Cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016 là minh chứng rõ ràng khi đồng USD dao động dữ dội trước mỗi phát biểu của các ứng viên. Xung đột Nga-Ukraine năm 2022 càng cho thấy sức ảnh hưởng của địa chính trị, khiến đồng rúp Nga mất giá 40% chỉ trong vài tuần đầu tiên.
Dòng chảy thương mại quốc tế tạo ra nhu cầu ngoại tệ thiết yếu. Trung Quốc - quốc gia xuất siêu 535 tỷ USD năm 2022 - luôn cần lượng USD lớn để thanh toán, tạo áp lực tăng giá cho đồng bạc xanh. Ngược lại, Ấn Độ với thâm hụt thương mại 267 tỷ USD năm 2023 phải bán ngoại tệ dự trữ để ổn định đồng rupee.
Thị trường dầu mỏ và nguyên liệu thô cũng gây hiệu ứng domino. Đồng CAD thường đi cùng nhịp với giá dầu vì Canada xuất khẩu 80% sản lượng dầu sang Mỹ. Khi OPEC+ cắt giảm sản lượng năm 2023, đồng đô la Canada đã tăng giá 7% so với USD. Các quốc gia xuất khẩu vàng như Nam Phi cũng chịu tác động tương tự từ biến động giá vàng thế giới.
Không chỉ các yếu tố "cứng", tâm lý thị trường đôi khi tạo ra những cú sốc không thể dự báo. Sự kiện đồng franc Thụy Sĩ tăng giá chóng mặt 30% năm 2015 sau khi ngân hàng trung ương nước này bất ngờ bỏ neo tỷ giá, hay hiện tượng FOMO (tâm lý sợ bỏ lỡ) trong đợt Bitcoin lên đỉnh năm 2021 đều cho thấy sức mạnh của yếu tố tâm lý đám đông.
Để bảo vệ nền kinh tế trong nước, các ngân hàng trung ương thường can thiệp trực tiếp. Năm 2022, Ngân hàng Nhật Bản đã chi 43 tỷ USD để hỗ trợ đồng yen. Trước đó, Thụy Sĩ từng phát hành trái phiếu đặc biệt để kìm hãm đồng franc mạnh lên quá nhanh. Những động thái này tuy mang tính tạm thời nhưng có thể đảo chiều xu hướng trong ngắn hạn.
Khi tham gia thị trường tiền tệ, việc theo dõi các chỉ số kinh tế chính như CPI, PMI, Non-Farm Payrolls trở thành thói quen không thể thiếu. Chẳng hạn, báo cáo việc làm Mỹ hàng tháng luôn khiến thị trường nín thở chờ đợi, bởi chỉ cần sai lệch 0.1% so với dự báo cũng đủ tạo ra biến động tỷ giá đáng kể.
Những yếu tố này không tồn tại độc lập mà luôn tương tác phức tạp. Một quyết định lãi suất của Fed có thể làm thay đổi dòng vốn đầu tư vào châu Á, trong khi xung đột địa chính trị ở Trung Đông lại tác động đến giá dầu và đồng tiền các nước xuất khẩu năng lượng. Sự am hiểu đa chiều sẽ giúp nhà giao dịch nhìn ra bức tranh tổng thể trước khi đưa ra quyết định.